Эътиборингизга Мухаммад Юсуфга Узбекистон халк шоири унвони берилгач, қилинган суҳбатни ҳавола этмоқдамиз.

Хақиқий шоир— одамлар орасида

—Муҳаммад ака, яқинда Президентимизнинг қўлларидан Халк шоири унвонини олдингиз, авваламбор, юксак унвон билан табриклаймиз. Агар истасангиз, сухбатимизни ўша воқеадан кейинги кўнгил кечинмаларингиз билан бошласак…

— Биласизми, кайси соҳада бўлмасин, мехнатингизни озгина бўлса—да қадрлаб, баракалла , деб елкангизга уриб қуйишса, бу – катта бир далда бўлиши турган гап. Менинг хам кимгадир керагим бор экан, деб кўнгилдан ўтказасиз, руҳланасиз—да! Камтарин ижодимни шу қадар юксак унвон билан такдирлаганлари учун жуда миннатдорман. Менинг ютуғимдан фахрланиб, кунгли осмон булиб юрган яқинларим, биродарларимни кўриб янада шодланаман.

Юзга кирган момом бор.

Унинг қувонганини кўрсангиз эди… Кўзларига ёш олиб қутлади. Нуроний юзларидан мингдан—минг рози эканликларини—ю янги—янги тилакларни укиб олиш осон эди.

— Узбекистон халқ шоири деган унвон сизга янада катта масъулиятлар юкласа керак?..

— Албатта. Бу – билдирилган ишонч демакдир. Бундан кейин янада қаттиқроқ ишлашга ундайдиган «оғайни, энди буш келмагин» дейиш билан ўлчанади.

— Шеърни хар ким ҳар хил талкин қилади. Сизнингча, шеър нима?

— Шеър бу ширин дард, азоб. Шоир – шу дард бемори. Юракдаги уша шеър коғозга тушмагунча баъзида уйку хам келмайди. Уни ёзиб битиргандан кейинги рохат бошкача булади. Яхши китоб ўкисангиз маза киласиз—ку! Энди бир илиқ жумла топиб олишни тасаввур килиб куринг. Ката—катта асрларнинг яратилишига хам биргина жумла сабаб булиши табиий. Бир шеърни коғозга тушира олмай ойлаб кийналиб юриш мумкин, лекин бир куни, «ажойиб кунларнинг бирида. Максад руёбга чикади ва уқиб туриб қувониб кетасиз. Баъзилар борки, мен ёзолмай коляпман, мажбуран булса—да, ёзиб турмасам, «қулим чиқиб кетади», дейишади. Мен бунга асло кушилмайман. Узим кўнглим буюрмагунча ёзмайман хам.

—Насрга кул уриб курганмисиз?

— Тугриси, ёзсам, қулимдан келадиган иш. Лекин мен учун энг муҳими – шеър, уни қизганаман. Агар насрга ўтиб, кўп ўралашиб қолсам, шеър мендан ўч олади. Чунки у – менинг жон дўстим. Хиёнатни кечирмайди. Наср булса, улфатим…

— Таржимага—чи, кандай карайсиз?

— Жуда кам таржима килганман. Шеърни ёзиб турганда таржима килиш шарт эмас, менимча. Баъзилар таржима шоирни бойитади, дейишади. Билмадим—у лекин у мени купрок чалгитади. Рухиятимга хам тугри келмайдиган бир холат.

— Вақтингизни кўпрок нималарга сарфлайсиз?

— Кўпрок китоб укийман. Бобурни, Машрабни, Бедилни севиб мутолаа қиламан. Анна Ахматова, Сергей Есенин каби рус шоирларини, хозирги шеъриятимиздан Абдулла Ориповни кўп ўкиб тураман.

— Сиз уюшмада ёш ижодкорлар билан шуғулланасиз. Айтинг—чи, адабиётимиз кенжа авлодининг кайси жихатлари сизга маъкул?

— Бугун ижодкор ёшларимиз жуда кўп. Уларнинг ижод дунёси турфа хил. Бир—биридан гўзал.

Агар таққослайдиган бўлсак, илгариги ижодкор ёшлар орасида хамиша битта энг зўри бўларди. Хозир эса унақа эмас. Хаммаси зўр. Бирини ажратиб айтадиган бўлсангиз, кўнгилнинг тубида бошқаси жилмайиб туради. Бу деганим— барчасининг ўз овози, ўз йули бор. Мен бундан жуда хурсандман.

— Ижодингиздан ўзингиз розимисиз?

— Йук. Лекин мен ижодни жуда юксак килиб кўрсатишни хам хоҳламайман. Негаки, бу хам оддий бир меҳнат. Нонвой нон ёпаётгандай, чўпон куйини боқаётгандай, сиз калбингиздан суз сураб одамларга таркатасиз. Бу— шоирнинг кундалик вазифаси булиб қолган. У шеърга қўл уролмасдан туролмайди.

— Шеър шоир кўнгил кечинмаларининг тафсилотими ёки ижтимоийликка даҳлдор битикларми?

— Биласизми, мени негадир қушиқчи шоир деб тан олишади. Факат, мухаббатдан ёзади дейишади. Лекин, мен адабиётга ижтимоий шоир бўлиб кириб келганман. Эсингизда булса, уша пайтларда ёзилган «Самаркандга борсам мен агар..», «Дуппи», Гдлян хакидаги шеърларим ана шундай сифатга эга эди.

Энди саволингизга келсак, шеър кўнгилни ижтимоийликка боғлайдиган ришта хам булмоғи керак. Шунда шеърият ўз куч—кудратини намоён этади.

— Ёшликда орзулар жуда ката булади. Айтинг—чи, бугунги кунда орзуларимга эришдим, дея оласизми?

— Кисман эришдим, десам ёлғон булмас. Айтганингиздек, болалик орзулари сарҳад билмайди. Ва уларнинг ҳаммасига хам эришиб бўлмайди. Эришилган кундан бошлаб хаётнинг хам кизиғи қолмайди. Хар куни янгидан—янги максадлар билан кўчага чиқасиз. Сизни яшашга ундаб турадиган нарса ҳам манна шу – мақсад ва орзулар. Уларнинг борлиги хам яхши.

— Шеърни нималардан излайсиз?

— Мен шеърни факат кўчадан излаб, кўчадан топаман. Китоб ўқиб шеър ёзмайман. Китобдан наср топиш мумкиндир, китоб ўқиб олим бўлиш мумкиндир, аммо хақиқий шеър одамлар орасида. Уларни кўнгил кўзи билан коғозга тушира билиш керак.

— Ижодингизда соддалик, жайдарилик яққол сезилиб туради. Бу рухиятингизга, табиатингизга боғликми?

— Албатта, боғлик. Узи хаётда хам шундайман. Жимжимадор, баландпарвоз сўзларни ёмон кўраман. Сўзни борлигича ифода этсам дейман. Унинг устидан бўёқ суркаш мутлақо ортиқча. Қандай сўз бўлмасин, ўрнида ишлатилса, соддалик ва равонлик ўз—ўзидан пайдо бўлади. Тўғри, сўзларни безаб, ҳаддан ташқари гўзал килиш мумкин, лекин уни отангиз, онангиз тушунмаса нима кераги бор? Мен шундай деб ўйлайман.

— Ўзингиз яхши кўрадиган ва беиҳтиёр ҳиргойи қилиб юрадиган шеърингиз қайси?

— Мен хар йили купинча, бир шеърим таъсири билан юраман. Бу йилгиларидан «Биз бахтли буламиз Худо хохласа…» деган шеъримни ёқтираман.

— Тасаввур қилингки, сиз шоир Мухаммад Юсуфнинг мухлисисиз. Четдан туриб унга нима деган булар эдингиз?

— Шеърларини ўкиб туриб, биринчидан, купрок уки, камрок қушиқ ёз, деган бўлардим. Яхшиларидан кўпайтир, дердим.

— Бугунги ижодкор ёшлар ижтимоийликдан қочиб, ўз кўнглига бекинишяпти, деган гапларга кандай карайсиз?

— Бу бекорчи гап, менимча. Бу гапни туқиб чиқарган бўлсалар керак. Бугунги ёшлар ижодини тўлик таҳлил қилиб бера оладиган танқидчини топиш амримахол бўлиб колди. «Тиши ўтадиганлари» хам бутунлай бошқа иш билан шуғулланиб кетган…

— Болаларга хам шеър ёзганмисиз?

— Ёзганман—у туғрироғи, уддалай олмаганман. «Ҳалима энам аллалари» деган болаларбоп туркум шеърларим бор. Кейин хам Ҳаракат қилганман—у ёзганимдан кўнглим тўлмаган.

— Мухаммад ака, охирги саволим – мухлисларингизга кандай ваъдалар ва тилакларингиз бор?

— Олдиндан ваъда бериш кийин—у, лекин шуни айтиб қўйишим мумкин: катта бир достонга кўл урмоқчиман. Насиб этса, мухлисларимга Ҳали кўп шеърлар туҳфа қиламан деган умиддаман..

Барчаларига кўнгил хотиржамлигини—ю, оила тотувлигини тилайман. Омон бўлишсин. Улар билан яхши кунларда ёруғ юз ила учрашмок, ишончларини оқламоқ, бурчимни ҳалол адо этмок – энг олий максадим.

Суҳбатдош Ориф Тўхташ