Ўнлаб йиллар давомида 1998 SH2 объекти оддий Ерга яқин астероид сифатида баҳоланиб келинган. Унинг орбитаси аниқ ҳисобланган, физик хусусиятлари эса олимларда ҳеч қандай шубҳа уйғотмаган. Бироқ 2025 йил август ойида Ерга яқинлашуви чоғида бу осмон жисми кутилмаган тарзда ҳаракат траекториясини ўзгартириб, олимларни ҳайратда қолдирди.

IFLScience маълум қилишича, объект ҳисоб-китоб қилинган нуқтадан анча четда пайдо бўлган. Радиолокация тизимлари уни кутилган жойдан топа олмаган. Кейинчалик кўринадиган ёруғлик орқали ўтказилган кузатувлар ҳам объект ҳақиқатан ҳам бошқа нуқтада эканини тасдиқлаган.

NASAнинг Реактив ҳаракат лабораторияси (JPL) қошидаги Ерга яқин объектларни ўрганиш маркази муҳандиси Дэвид Фарноккьянинг айтишича, объектнинг бундай ҳаракатланиши учун орбитада жуда кучли ўзгаришлар содир бўлган бўлиши керак.

«Бу тезланиш миқдорини кўргач, эҳтимол бу астероид эмас, балки кометадир, деган тахмин пайдо бўлди», — дейди у.

Олимлар дастлаб сайёралар гравитацияси таъсир қилган бўлиши мумкинлигини кўриб чиққан. Бироқ ҳеч бир ташқи омил объектнинг бундай оғишини тушунтира олмаган. Шундан сўнг тадқиқотчилар осмон жисми ўзидан газ чиқараётгани ва шу туфайли худди ракета каби ҳаракатланаётгани ҳақидаги гипотезани илгари суришган.

Бу тахминни текшириш учун Канада–Франция–Гавайи телескопи, Европа жанубий обсерваториясининг Дания телескопи ҳамда Чилидаги Жуда катта телескоп (VLT) ёрдамида кузатувлар ўтказилган.

Олинган суратларда узунлиги 20 бурчак сониясидан ортиқ бўлган хира, аммо аниқ комета думи аниқланган.

«Катта апертурали телескоплар бизга юқори аниқликдаги тасвирларни тақдим этди. Кузатувларни режалаштирдик ва натижада объектнинг думини аниқладик. Шу тариқа унинг аслида комета эканини исботладик», — деди Фарноккья.

Бу кашфиёт нима учун муҳим?

Мутахассисларнинг таъкидлашича, ушбу кашфиёт илгари аниқланган машҳур юлдузлараро объект — Оумуамуа ҳақидаги қарашларни ҳам ўзгартириши мумкин. У ҳам гравитация билан изоҳлаб бўлмайдиган тезланишни намоён қилган, аммо унда одатий комета думи кузатилмаган.

Энди олимлар Оумуамуа ҳам қалин космик чанг қатлами остида муз яширинган камёб «қоронғи кометалар» туркумига мансуб бўлиши мумкин, деган фикрни илгари сурмоқда. Шунингдек, айнан шундай объектлар миллиардлаб йиллар аввал Ерга сув олиб келиб, сайёрамиз океанларининг шаклланишига ҳисса қўшган бўлиши эҳтимол қилинмоқда.

Сайёра хавфсизлиги учун янги чақириқ

Тадқиқотчиларнинг фикрича, мазкур кашфиёт Ерни космик таҳдидлардан ҳимоя қилиш тизими учун ҳам катта аҳамиятга эга.

Агар хавфли деб баҳоланаётган осмон жисмлари кутилган траекториядан оғиши мумкин бўлса, уларнинг Ер билан тўқнашиш эҳтимолини қайта ҳисоблашга тўғри келади. Қолаверса, таркибида муз бўлган кометаларнинг ҳаракатини ўзгартириш тошли астероидларникидан мутлақо бошқача ёндашувни талаб қилади. Бу эса келажакдаги DART каби сайёрани ҳимоя қилиш миссияларини режалаштиришда муҳим аҳамият касб этади.

«Бу каби объектларни бир марта кузатишнинг ўзи етарли эмас. Уларни мунтазам равишда қайта-қайта назорат қилиш зарур. Чунки орбитадаги бундай ўзгаришлар тўқнашув хавфи баҳосини ҳам ўзгартириши мумкин», — дея таъкидлади тадқиқотчи.