Инсоният олдида мураккаб вазифа турибди: аҳоли сони ортиб бораётган бир пайтда дунё аҳолисини етарли озиқ-овқат билан таъминлаш, шу билан бирга табиат ва ёввойи ҳаёт ҳудудларини сақлаб қолиш. Узоқ вақт давомида бу икки мақсад бир-бирига зиддек кўринган. Чунки кўпроқ озиқ-овқат ишлаб чиқариш учун инсонлар янги ерларни ўзлаштириб, табиий ҳудудларни қисқартириб келган. Аммо замонавий қишлоқ хўжалиги бу қарашни ўзгартирмоқда.

Ер ресурслари учун катта босим

Инсоният тарихи қишлоқ хўжалиги билан чамбарчас боғлиқ. Тахминан 10 минг йил аввал бошланган қишлоқ хўжалиги инқилобидан кейин инсонлар доим янги ерларга эҳтиёж сезди.

Ўрмонлар, табиий ўтлоқлар ва бошқа экотизимлар аста-секин экин майдонлари ва яйловларга айлантирилди.

Бугун Ер сайёрасида яшаш мумкин бўлган қуруқлик ҳудуди тахминан 10,6 миллиард гектарни ташкил этади. Унинг катта қисми инсон эҳтиёжлари учун ишлатилмоқда.

Ҳозир дунёда қарийб 48 миллион квадрат километр ер қишлоқ хўжалиги мақсадларида фойдаланилади. Бу улкан майдон табиий муҳитга бўлган босимни кучайтирмоқда.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, ўрмонларнинг қисқариши, ҳайвонлар яшаш муҳитининг йўқолиши ва биохилма-хилликнинг камайишида қишлоқ хўжалиги учун ер очиш асосий омиллардан бири ҳисобланади.

Инсоният учун янги имконият: кўпроқ ер эмас, кўпроқ самарадорлик

Авваллари озиқ-овқат ишлаб чиқаришни оширишнинг асосий йўли янги ерларни ўзлаштириш эди.

Аммо бугун вазият ўзгарди.

Замонавий технологиялар инсонга бошқа йўлни таклиф қилмоқда:

мавжуд ердан янада самарали фойдаланиш.

Яъни табиат ҳудудларини қисқартирмасдан туриб, ҳосил миқдорини ошириш мумкин.

Бу жараён аллақачон бошланган.

Масалан, сўнгги 60 йил ичида буғдой етиштириш самарадорлиги кескин ошди. Агар 1960-йилларда бир гектар ердан ўртача 1 тонна атрофида буғдой олинган бўлса, бугунги кунда бу кўрсаткич 3,5 тоннага яқинлашган.

Бу дегани — бир хил миқдордаги маҳсулот учун аввалгидан анча кам ер талаб қилинади.

Ҳосилдорлик — очликка қарши курашнинг асосий қуроли

Дунё аҳолиси ўсишда давом этмоқда. Бу эса келажакда озиқ-овқатга бўлган талабни яна оширади.

Таҳлилларга кўра, 2050 йилга бориб дунёда озиқ-овқатга бўлган эҳтиёж сезиларли даражада кўпайиши мумкин.

Бу талабни қондириш учун фақат қишлоқ хўжалиги ерларини кенгайтириш етарли эмас. Чунки янги ерларни ўзлаштириш табиатга салбий таъсир кўрсатади.

Шунинг учун асосий вазифа — бир гектар ердан олинадиган маҳсулот миқдорини ошириш.

Бунинг учун:

• юқори ҳосилли уруғ навларини яратиш;
• сув тежовчи технологияларни жорий этиш;
• замонавий техника ва рақамли бошқарув тизимларидан фойдаланиш;
• фермерларни илмий асосланган усуллар билан таъминлаш муҳим аҳамият касб этади.

Гўшт ишлаб чиқариш ва ердан фойдаланиш муаммоси

Қишлоқ хўжалигидаги энг катта ер талаби чорвачилик билан боғлиқ.

Ҳозир дунё қишлоқ хўжалиги ерларининг тахминан 77 фоизи гўшт ва сут маҳсулотлари ишлаб чиқариш учун ишлатилади.

Бу жуда катта майдон — қарийб 38 миллион квадрат километр.

Бироқ бу ерлардан олинаётган озиқ-овқат миқдори сарфланаётган ресурсларга нисбатан самарали эмас. Сабаби, чорва орқали озиқ-овқат ишлаб чиқариш жараёнида кўп миқдорда ер, сув ва озуқа талаб этилади.

Шу боис дунёда экологик барқарор овқатланиш моделига қизиқиш ортиб бормоқда.

Табиатни сақлаш ва озиқ-овқат хавфсизлиги бир-бирига қарши эмас

Кўп йиллар давомида инсонлар олдида шундай тасаввур бор эди: ёки кўпроқ озиқ-овқат ишлаб чиқариш керак, ёки табиатни сақлаш керак.

Аммо бугунги илмий қарашлар бу икки мақсадни бирлаштириш мумкинлигини кўрсатмоқда.

Агар қишлоқ хўжалиги маҳсулдорлиги оширилса, мавжуд ерлардан самарали фойдаланилса ва ресурслар тежалса, инсонлар учун етарли озиқ-овқат ишлаб чиқариш билан бирга табиий ҳудудларни ҳам сақлаб қолиш мумкин.

Қишлоқ хўжалигининг келажаги — ақлли технологиялар ва самарадорликда

Бугунги кунда дунё олдида турган энг катта вазифалардан бири — табиат ва инсон эҳтиёжлари ўртасида мувозанат яратишдир.

Келажак қишлоқ хўжалиги кўпроқ ер эгаллаш эмас, балки:

кам ресурс сарфлаб, кўпроқ маҳсулот олиш;

табиатга зарарни камайтириш;

озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш;

тамойиллари асосида ривожланади.

Инсоният тарихида биринчи марта шундай имконият пайдо бўлмоқда: озиқ-овқат ишлаб чиқаришни кўпайтириш ва бир вақтнинг ўзида сайёранинг табиий бойликларини асраш мумкин.

Қишлоқ хўжалигидаги энг катта инқилоб янги ерларни забт этишда эмас, балки мавжуд имкониятлардан оқилона фойдаланишда бўлади.