XVIII асрдаёқ Бенжамин Франклин ҳаётда ўлим ва солиқдан бошқа муқаррар нарса йўқлигини айтган эди. Аслида эса солиқлар машҳур сиёсатчи бу гапни айтишидан анча олдин пайдо бўлган. Илк давлатлар шакллана бошлаган даврдаёқ солиқ йиғиш зарурати юзага келган. Дастлаб ер, чорва моллари ва ишчилар учун солиқ солинган.

Бироқ давлат эҳтиёжлари ортиб боргани сайин тобора ғайриоддий, баъзан эса кулгили туюладиган солиқлар ҳам пайдо бўла бошлади. Масалан, император Веспасиан Қадимги Римда жамоат ҳожатхоналаридан фойдаланганлик учун йиғим жорий этган ва шу тариқа «пул ҳидланмайди» деган машҳур ибора пайдо бўлган. Византияда қимматбаҳо уй эгалари ҳаво учун солиқ тўлаган. XVII асрда эса Бошқирдистонда кўз ранги учун солиқ жорий қилинган.

Forbes турли мамлакатларда ҳозирги кунгача мавжуд бўлган (ёки яқин ўтмишда амалда бўлган), одамни ҳайратга соладиган, кулдирадиган ёки ўйлантириб қўядиган энг ғайриоддий 10 та солиқни танлаб олди.

1. Гипс солиғи — Австрия

Австрия — Европада тоғ чанғиси дам олиш масканлари билан энг машҳур мамлакатлардан бири. Ҳар йили мавсум давомида бу ерга дунёнинг турли бурчакларидан чанғи ва сноуборд ишқибозлари келади. Айнан улар учун ғайриоддий солиқ жорий этилган.

Австрия ҳукумати сайёҳларда тиббий суғурта мавжудлигини етарли эмас деб ҳисоблаб, мажбурий тоғ чанғиси йиғимини жорий қилган. У халқ орасида «гипс солиғи» деб аталади.

Ҳар йили тахминан 150 минг нафар чанғичи учиш пайтида жароҳат олиб, маҳаллий шифохоналарга мурожаат қилади. Уларни даволаш учун сарфланадиган умумий маблағни ҳисоблаб чиққан Австрия ҳукумати спортчилардан қўшимча солиқ ундиришга қарор қилган. Бу маблағ тоғ чанғиси хизматлари нархига қўшиб ҳисобланади.

Йиғилган маблағлар Австрия тиббиёт муассасаларига синишлар ва бошқа жароҳатларни даволаш учун йўналтирилади. Яъни тоғ чанғиси ишқибозлари ўзлари ва экстремал спорт билан шуғулланадиган бошқа ҳамкасбларининг даволанишига ўз ҳиссаларини қўшадилар.

2. Тинчлик солиғи — Гвинея Республикаси

Ғарбий Африка мамлакатлари дунёдаги энг камбағал давлатлар қаторига киради. Шунга қарамай, бу давлатлар аҳолиси турли солиқларни, жумладан, анча ғайриоддий ҳисобланган йиғимларни ҳам тўлашда давом этмоқда.

Масалан, аҳолисининг деярли барчаси қашшоқлик чегарасидан пастда яшайдиган Гвинея Республикасида фуқаролар ҳанузгача «тинчлик солиғи»ни тўлайди. Ҳолбуки, ҳозирда мамлакатда ҳеч қандай ҳарбий ҳаракатлар олиб борилмаяпти.

Гвинеяда бир йиллик тинч ҳаёт фуқароларга тахминан 17 еврога тушади. Бу гвинеяликлар учун сезиларли даражада катта сумма. Таққослаш учун: мамлакатда бир килограмм қаҳвани атиги 50 евроцентга сотиб олиш мумкин.

Гвинеядаги ушбу солиққа ўхшаш йиғим XI асрда Англияда ҳам мавжуд бўлган. Мамлакатда уруш бўлмаган йилларда рицарлар махсус йиғим тўлаши шарт эди. Бу солиқ қарийб 300 йил амал қилган ва кейинчалик қўшинларни молиялаштиришнинг бошқа усуллари билан алмаштирилган.

3. Сигирларнинг ел чиқариши учун солиқ — Эстония

Бу ҳазилдек туюлиши мумкин, аммо Эстонияда сигирларнинг ел чиқариши учун солиқ ҳақиқатан ҳам мавжуд бўлган. У 2008 йилда жорий этилган.

Атмосферани ифлослантирадиган йирик саноат корхоналари кўп бўлмаган бу мамлакатда экологик йиғимни сигир эгаларига солишга қарор қилинган. Эстония депутатлари ҳавони асосий ифлослантирувчилар сифатида айнан маҳаллий сигирларни кўрсатишган. Чунки улар ҳаёт фаолияти давомида атмосферага кўп миқдорда метан гази чиқаради.

Қизиғи шундаки, чўчқа, от ва бошқа ҳайвонларга бундай солиқ солинмаган.

Эстониядаги каби солиқни жорий этишга аввал ҳам уринишлар бўлган. 2003 йилда Янги Зеландияда шунга ўхшаш ташаббус муҳокама қилинган. Лейбористлар ҳукумати машҳур Янги Зеландия сигирларининг ел чиқариши учун қишлоқ хўжалиги солиғини жорий этишни таклиф қилган. Бироқ фермерларнинг кескин норозилигидан сўнг бу ғоядан воз кечилган.

4. Қуёш солиғи — Балеар ороллари

2000-йилларнинг бошида Балеар оролларида «қуёш» йиғими жорий этилган. У архипелагга келадиган барча сайёҳларга нисбатан қўлланган.

Ибица, Майорка, Менорка ва бошқа машҳур курортларга келган сайёҳлар бу ерда қолган ҳар бир куни учун 1 евродан тўлашлари керак эди.

Солиқдан тушган маблағлар туризм инфратузилмасини яхшилашга, жумладан, соҳиллар ва қирғоқ ҳудудларини чиқиндилардан тозалаш ҳамда маҳаллий экологик мувозанатни тиклашга йўналтирилган.

2012 йилда Балеар оролларига 10,4 миллион нафар хорижий сайёҳ ташриф буюрганини ҳисобга олсак, «қуёш солиғи»дан давлат бюджетига тушган даромад салмоқли бўлганини кўриш мумкин.

5. Барбекю солиғи — Бельгия

2007 йилнинг апрелида Бельгиянинг қарийб 4 миллион киши яшайдиган Валлония минтақаси ҳукумати глобал исишга қарши курашишнинг ғайриоддий усулини танлаб, барбекю солиғини жорий қилди.

Экологлар бундай йиғим жорий этилишини қўллаб-қувватлашган. Уларнинг маълумотларига кўра, грильда таом тайёрлаш жараёнида атмосферага ўртача 50–100 грамм карбонат ангидрид чиқарилади ва бу иқлим ўзгаришига сабаб бўлувчи омиллардан бири ҳисобланади.

Ўз боғида барбекю тайёрламоқчи бўлган Валлония аҳолиси 20 евро миқдорида солиқ тўлаши лозим эди. Бунда йиғим грильдан фойдаланилган ҳар бир маротаба учун алоҳида тўланиши керак бўлган.

Солиқдан қочишнинг имкони бўлмаган, чунки қонунга риоя қилиниши ҳаводан назорат қилинган. Ҳудуд иссиқлик манбаларини аниқлай оладиган махсус термокамералар билан жиҳозланган вертолётлар ёрдамида патруль қилинган.

6. Бир марталик чўпчалар учун солиқ — Хитой

Чўпчалар Шарқий Осиё мамлакатлари учун анъанавий овқатланиш анжоми ҳисобланади. Улар тахминан уч минг йил олдин пайдо бўлган ва тез орада кенг оммалашган. Уларнинг мухлислари орасида файласуф Конфуций ҳам бўлиб, у дастурхонда фақат чўпчалардан фойдаланиш кераклигини таъкидлаган.

Бугунги кунда Хитойда чўпчалардан фойдаланиш анъанаси сақланиб қолган. Бироқ 2006 йилдан бошлаб фуқаролар бунинг учун махсус солиқ тўлай бошлашди.

Ўрмонларни кесилишдан ҳимоя қилиш мақсадида ҳар бир жуфт чўпчанинг сотув нархига 5 фоизлик солиқ жорий этилди.

Ҳар йили Хитойда тахминан 45 миллиард жуфт бир марталик чўпча ишлатилади ва ташлаб юборилади. Уларни ишлаб чиқариш учун эса 25 миллион туп дарахт кесилади.

Ўрмонларнинг бундай суръатда кесилиши давом этса, мамлакатдаги яшил ҳудудлар яқин ўн йил ичида кескин камайиб кетишини англаб етган ҳукумат чўпчалардан фойдаланишга солиқ солишга қарор қилган. Доимий равишда, Хитой ҳукумати чўпчалардан ташқари бамбукдан тайёрланадиган бошқа маҳсулотларга ҳам солиқ жорий этган.

7. Татуировка ва пирсинг солиғи — АҚШ

АҚШнинг Арканзас штати аҳолиси татуировка ёки пирсинг қилдиришдан олдин яхшилаб ўйлаб кўришларига тўғри келади. Чунки хизмат ҳақининг ўзидан ташқари махсус йиғим ҳам тўланади.

Татуировка ва пирсинг солиғи Арканзасда 2005 йилда жорий қилинган. Шундан буён танга туширилган ҳар бир татуировка ва ҳар бир пирсинг хизмати учун унинг қийматидан 6 фоиз миқдорида қўшимча солиқ ундирилади.

Эҳтимол, бу солиқ АҚШда бир неча йил аввал бошланган татуировкаларга қарши кампания билан боғлиқдир. Ҳукумат танага расмларни нопрофессионал тарзда туширишга қарши курашишга қарор қилган, чунки бу ОИВ, гепатит ёки сил как хавфли касалликларни юқтириш хавфини оширади.

Солиқ жорий қилинганига қарамай, АҚШда татуировка қилдириш истагида бўлганлар ҳали ҳам кўп. 25–34 ёшли америкаликларнинг ҳар учинчисида татуировка бор.

8. Соя солиғи — Венеция

1990-йилларнинг бошида Венеция ҳукумати солиқни нафақат моддий объектларга, балки сояга ҳам солиш мумкин, деган қарорга келди. Шу тариқа, 1993 йилда «соя солиғи» жорий қилинди.

Бу ғайриоддий йиғим сояси муниципал (шаҳар) ер майдонига тушадиган дўкон, ресторан ва кафеларнинг деярли сифатда барча эгаларига нисбатан қўлланди.

Айрим тадбиркорлар биноларининг фасадидаги соябон ва пештоқларни олиб ташлашни афзал кўришди. Ўз муассасаси қиёфасини ўзгартиришни истамаганлар эса ҳар йили Венеция бюджетига ушбу йиғимни тўлаб келишмоқда.

Йиғим қанчалик ғайриоддий бўлмасин, у ҳануз бекор қилинмаган. Қолаверса, Венециядаги кафе ва ресторан эгалари соя солиғини нафақат қуёшли, балки булутли кунларда ҳам тўлашлари керак. Ахир сув устидаги бу шаҳарда булутли кунлар анча кўп учрайди.

Соя солиғи дунёдаги ягона номоддий йиғим эмас. Масалан, Литванинг Клайпеда шаҳрида 2012 йил охирида ёмғир суви учун ҳам солиқ жорий қилинган эди.

9. Фуқаролик никоҳи солиғи — Хитой

Фуқаролик никоҳи (расмий қайд этилмаган никоҳ) янги ҳодиса эмас. У XVI асрда Нидерландияда пайдо бўлган. Ўша даврда турли динларга мансуб одамлар черковда никоҳдан ўта олишмас эди.

Бугунги кунда дунёда расмий никоҳлар сони камайиб, фуқаролик иттифоқлари сони ортиб бормоқда. Масалан, Швеция, Франция ва Европанинг бошқа мамлакатларида жуфтликларнинг камида 60 фоизи муносабатларини расмийлаштирмасдан бирга яшайди. Бу ҳолат маҳаллий ҳукуматларни унчалик хавотирга солмайди.

Хитойда эса бундай тенденция салбий деб баҳоланди ва унга қарши молиявий дастаклар ёрдамида курашишга қарор қилинди.

1990-йилларнинг ўрталарида Хитойда фуқаролик никоҳига солиқ жорий этилди. Расмий рўйхатдан ўтмаган жуфтликлардан солиқ ундириш ғояси 1996 йилда Тяньцзинь шаҳри ҳукумати томонидан илгари сурилган эди.

Шундан буён муносабатларини расмийлаштирмасдан бирга яшаш «қоидабузарлар»га йилига 1000 юаньга тушган (бу ўша даврда тахминан 120 еврога тенг эди). Солиқ маҳаллий ҳокимиятга расмий никоҳдан ўтмасдан бирга яшайдиган жуфтликлар ҳақида хабар берилган ҳолатларда ундирилган.

10. Онгни ўзгартирувчи моддалар солиғи — АҚШ

АҚШ ҳукумати солиқ бюджетини ҳатто тақиқланган гиёҳвандлик воситалари орқали ҳам тўлдиришнинг уддасидан чиққан.

2005 йилда Теннесси штатида психотроп моддаларга солиқ жорий қилинди. Солиққа тортилувчи моддалар рўйхатига марихуана, кокаин, экстази ва бошқа гиёҳвандлик воситалари киритилди.

Солиқни сотувчиларга аноним тарзда тўлаш имконияти берилган. Қўлга олинган тақдирда эса улар солиқ тўлаганини тасдиқловчи ҳужжатларни судга тақдим этиб, жазони енгиллаштиришга эришишлари мумкин бўлган.

Шунингдек, 2013 йил февраль ойининг бошида АҚШ Конгрессидаги демократлар марихуанани мамлакат ҳудудида декриминализация қилиш ташаббуси билан чиқишган эди. Ўша вақтда у АҚШ штатларининг 40 фоизида рухсат этилган эди.

Қонун чиқарувчилар Вашингтонга янги солиқлар жорий қилиш орқали канопдан даромад олишни таклиф қилишган. Уларнинг ҳисоб-китобларига кўра, ҳар бир унция учун 50 доллар миқдорида акциз солиғи жорий этилса, давлат хазинасига йилига қарийб 20 миллиард доллар тушиши мумкин эди.